MFAHAMU HASTINGS KAMUZU BANDA RAIS ALIYETUHUMIWA KUWAUA MAWAZIRI WAKE WANNE KWA KUWAPIGA MISUMARI VICHWANI.

Kamuzu Banda alizaliwa karibu na Kasungu, Malawi iliyokuwa wakati ule sehemu ya eneo lindwa la Afrika ya Kati ya Kiingereza (baadaye Nyasaland).

Wazazi walikuwa Mphonongo Banda na Akupingamnyama Phiri. Tarehe ya kuzaliwa haijulikani ilhali wakati ule hakukuwa na utaratibu wa kuandikisha watu. Alikubali baadaye matokeo ya utafiti wa rafiki kutoka Marekani aliyekadiria ya kwamba alizaliwa mnamo Machi au Aprili 1898.

Jina lake Kamuzu lamaanisha "mzizi mdogo" kwa sababu alizaliwa baada ya mama yake kutumia dawa ya mitishamba kwa kusudi la kupata mimba.

Banda lilikuwa jina la baba yake, na jina la Hastings alijiongezea baada ya kubatizwa kwa heshima ya mmisionari mmoja kutoka Uskoti aliyependwa naye.

Mnamo 1915–1916 Banda aliondoka kwao akisafiri kwanza Rhodesia ya Kusini (sasa Zimbabwe) na mwaka 1917 aliendelea hadi Johannesburg katika Afrika Kusini alipopata kazi kwenye migodi ya Witwatersrand. Wakati ule alijiunga na kanisa la African Methodist Episcopal Church na hapo askofu wa kanisa lile aliona kipaji chake akamkubali kwa masomo. Mwaka 1925 Banda aliondoka kwenda Marekani.

Alisoma kwa miaka 3 kwenye Wilberforce Institute iliyokuwa chuo cha Kanisa la A.M.E. akaendelea kwa miaka 2 Bloomington, Indiana, kwa maandalizi ya masomo ya tiba.

Kutoka huko alikaribishwa kuhamia Chuo Kikuu cha Chicago alipokuwa msaidizi wa profesa wa lugha aliyetunga kamusi na sarufi ya lugha ya Chichewa, akajisomea historia akamaliza bachelor. Kwa msaada wa wafadhili aliweza kuendelea kusoma elimu ya tiba kwenye Meharry Medical College huko Tennessee alipomaliza mwaka 1937.

Kwa kurudi kwao kama tabibu alihitaji mtihani kufuatana na mfumo wa Uingereza, hivyo alihamia Chuo Kikuu cha Edinburgh alipopokea vyeti vya tiba na upasuaji mwaka 1941. Alianza kufanya kazi ya tabibu huko Uingereza katika miaka 1941-1951.

Mwaka 1946 Banda aliombwa kuhudhuria mkutano wa Pan-African Congress mjini Manchester (15-19 Oktoba 1945) kama mwakilishi wa Nyasaland. Tangu mkutano huu alishiriki katika siasa. Alijulikana kwake Nyasaland kama Mwafrika mwenye elimu ya juu zaidi kutoka nchi yake.

Baada ya miaka kadhaa huko Gold Coast (Ghana) aliombwa na wanasiasa Waafrika arudi Nyasaland akafika mwaka 1958. Kwenye mkutano wa chama cha Nyasaland African Congress (NAC) alichaguliwa mara moja kuwa kiongozi. Alikuta nchi yake Nyasaland kuwa sehemu ya Shirikisho la Afrika ya Kati ambako walowezi wa Rhodesia ya Kusini walikuwa na hasira kubwa na kuendeleza ubaguzi wa rangi. Banda alipinga kuwepo kwa shirikisho hili.

Alizunguka nchini akiwahutubia watu na kudai uhuru wa Unyasa, Kutokana na muda mrefu wa kukaa mbali na nyumbani alihitaji wafasiri maana alishindwa mwanzoni kutumia Lugha mama yake.

Wananchi wengi walimfuata na hadi mwaka 1959 harakati ya uhuru iliongezeka kiasi kwamba serikali ilitangaza hali ya dharura. Banda alikamatwa na kuwekwa jela kwa miezi 11. Chama cha NAC kilipigwa marufuku lakini wanachama nje ya gereza waliunda badala yake chama cha "Malawi Congress Party" (MCP) na kumtangaza Banda kuwa mwenyekiti ingawa bado alikaa jela.

Wakati huo wanasiasa katika Uingereza walianza kukazia uhuru kwa makoloni yake. Kwa hiyo Banda aliachishwa gerezani kwenye Aprili 1960 akapelekwa London kwa majadiliano kuhusu uhuru wa nchi.

Baada ya uchaguzi wa Agosti 1961 ulioleta kura nyingi kwa chama chake Banda alikuwa waziri wa ardhi na serikali za mitaa. Tarehe 1 Februari 1963 alikuwa waziri mkuu wa Nyasaland.

Mwaka 1964 aliongoza nchi kwenye uhuru kamili. Banda aliamua kubadilisha jina kutoka Nyasaland kuwa "Malawi".

Wakati wa Agosti na Septemba 1964 Banda alijikuta mara ya kwanza mbele ya upinzani wa mawaziri wengi. Walilalamika juu ya Banda kutoshauriana nao akifanya maazimio, kuendelea kwa uhusiano wa kidiplomasia na Afrika Kusini (iliyofuata siasa ya apartheid) na Ureno iliyotawala makoloni ya Msumbiji n.k.

Banda aliachisha mawaziri watatu tarehe 7 Septemba. Mawaziri wengine waliwafuata wakijiuzulu. Maandamano nchini yalifuata na wafuasi wa Banda walipigana na hao wa mawaziri. Mawaziri wengi waliondoka nchini. Wawili walijaribu kuingia pamoja na wanamgambo wenye silaha kutoka Msumbiji lakini walishindwa.

Mwaka 1966 Malawi ikawa jamhuri na Hastings Banda rais wake wa kwanza na chama cha MCP kilikuwa chama pekee cha kisiasa.

Mwaka 1970 alitangazwa kuwa mwenyekiti kwa maisha yote wa chama cha MCP. Hatua hii ilifuatwa na Banda KUWA RAIS WA TAIFA KWA MAISHA YAKE YOTE. Umoja wa vijana wa chama cha MCP ulihakikisha kukomeshwa kwa kila upinzani nchini pamoja na vyombo vya dola.

Wote walipaswa kumtaja kwa jina la "His Excellency the Life President Ngwazi Dr. H. Kamuzu Banda" kwa kuongeza "Ngwazi" ambalo ni neno la Chichewa lenye maana ya "shujaa". Kutamka maneno ya ukosoaji dhidi ya rais ilikuwa hatari.

Alitangaza mambo mengi kuwa marufuku Malawi, kwa mfano wanawake kuvaa suruali, kuonyesha magoti, wanaume kuwa na nywele ndefu au suruali fupi. Makanisa yalipaswa kutafuta kibali cha serikali, Mashahidi wa Yehova walipigwa marufuku. Wamalawi wenye asili ya Uhindi walipaswa kuachana na nyumba zao na kuhamia maeneo ya pekee katika miji. Magazeti, vitabu na filamu vilichunguliwa na wakaguzi wa serikali.

Banda alifaulu kutunza amani nchini wakati wa utawala wake lakini aliongoza kama dikteta. Mwaka 1983 mawaziri watatu wa serikali yake waliuawa. Banda mwenyewe alianzisha majadiliano kuhusu kukubali vyama vingi nchini. Mawaziri watatu waliunga mkono hoja hii na mara moja rais aliachisha baraza lote la mawaziri akaita mkutano wa bunge na kuachisha wabunge wote. Mawaziri watatu walifungwa katika chumba bungeni na kupigwa. Mbunge mmoja aliingia katika chumba hiki na kuwaona wakiteswa alikamatwa pamoja nao. Wote wanne walipatikana wamekufa katika gari la Peugeot lililopinduka. Serikali ilizuia kufunguliwa kwa majeneza wakati na mazishi yaliyotokea usiku. Walitangazwa kuwa wahanga wa ajali lakini baadaye ilijulikana waliuawa kwa kupiga misumari katika vichwa vyao kabla ya kuweka maiti katika gari na kulisukuma katika korongo.

Hadi mnamo 1990 nchi za magharibi zilisaidia au angalau kuvumilia serikali ya Banda kwa sababu alikuwa mpinzani wa ukomunisti, pia kati ya nchi chache za Afrika zilizoendelea kuwa na uhusiano na Afrika Kusini. Lakini kuporomoka kwa ukomunisti kulisababisha badiliko. Wafadhili wa miradi ya maendeleo walidai mabadiliko ya kuheshimu haki za binadamu. Serikali ya Uingereza ilisimamisha usaidizi wote kwa Malawi.

Katika Machi 1992 maaskofu Wakatoliki wa Malawi walitunga waraka kwa Wakristo walipotamka ukosoaji wa Banda na serikali. Wanafunzi wa vyuo walichukua upande wa maaskofu na kuandamana. Vyuo vikafungwa.

Hadi Oktoba 1992 Banda alipaswa kukubali kura ya wananchi kuhusu swali la kukubali vyama vingi. Kura hii ilileta asilimia 64 kwa ajili ya demokrasia ya vyama vingi. Mwaka huohuo halmashauri mpya ilitangaza katiba mpya na kuondoa "urais wa maisha". Jeshi la Malawi lilivamia vituo vya Umoja wa Vijana wa MCP na kukamata silaha zote zilizowahi kupewa kama mkono wa utawala wa chama.

Katika uchaguzi wa mwaka 1994 Banda aligombea tena urais lakini alishindwa na Bakili Muluzi. Chama kipya cha Muluzi kilipata wabunge wengi.

Mwaka 1995 Banda alikamatwa na kupelekwa mahakamani kwa mashtaka ya kuhusika katika mauaji ya mawaziri ya mwaka 1983.

Aliachishwa kutokana na upungufu wa ushahidi.

Banda aliendelea kuwaangalia Wamalawi kama "watoto wa siasa" akatabiri ya kwamba wanahitaji "mkono wa chuma".

Mwaka 1997 alingonjeka akapelekwa kwa matibabu Afrika Kusini alipofariki tarehe 25 Novemba 1997 akiwa na umri wa miaka 99 hivi.

HISTORIA YA MAISHA YA MWALIMU NYERERE

Hayati Mwalimu Julius Kambarage Nyerere alizaliwa mwaka 1922 , katika kijiji cha Butiama, wilaya ya Musoma, mkoa wa Mara. Alikuwa moja kati ya watoto 26 wa Nyerere Burito, chifu wa kabila la Wazanaki. Alipokuwa mtoto Nyerere alichunga mifugo ya babake; katika umri wa miaka 12, aliingia shule akitembea kilomita 30 hadi katika shule ya msingi ya Mwisenge, iliyoko Musoma Mjini.

Baada ya kumaliza shule ya msingi aliendelea kusoma shule ya wamisionari Wakatoliki iliyoko Tabora. Katika umri wa miaka 20, Nyerere alibatizwa akawa mkristo Mkatoliki hadi mwisho wa maisha yake.

kutokana na ujasiri na nia ya kuwa mwelewa wa kila kitu ya Nyerere, Mapadre wa Kanisa katoliki wakaona akili yake na nia yake nzuri ya kutaika kujifunza wakamsaidia kusoma kozi ya ualimu katika Chuo Kikuu cha Makerere, Kampala, Uganda kuanzia mwaka 1943 hadi 1945.akiwa katika Chuo cha Makerere akaanzisha tawi la Umoja wa wanafunzi Watanganyika pia akaamua kujihusisha na tawi la Tanganyika African Association (TAA).

Baada ya kumaliza masomo ya ualimu alirudi Tabora akifundisha shule ya sekondari ya Mtakatifu Maria (St.Mary´s), Mwaka 1949 alipata skolashipu ya kwenda kusoma kwenye Chuo Kikuu cha Edinburgh huko Uskoti / Uingereza akasoma Shahada ya Uzamili ya historia na uchumi, kwa hatua hiyo Mwalimu alikuwa mtanzania wa kwanza kusoma katika chuo kikuu cha Uingereza na mtanzania wa pili kupata shahada ya elimu ya juu nje ya Tanzania.

Aliporejea Tanganyika kutoka masomoni, Nyerere alifundisha Historia, Kingereza na Kiswahili katika shule ya St. Francis iliyo karibu na Dar es Salaam, (siku hizi Pugu Sekondari). Mwaka 1953 alichaguliwa kuwa rais wa chama cha Tanganyika African Association (TAA), chama ambacho alikisaidia kukijenga alipokuwa mwanafunzi katika huo kikuu cha Makerere. Mwaka 1954, alikibadilisha chama cha TAA kwenda katika chama cha Tanganyika African National Union (TANU) ambacho kilikuwa cha kisiasa zaidi kuliko TAA. Ndani ya mwaka mmoja chama cha TANU kilikuwa tayari chama cha siasa kinachoongoza Tanganyika.

Uwezo wa mwalimu uliwashitua viongozi wa kikoloni na kumlazimisha Nyerere kuchagua kati ya siasa na kazi ya ualimu. Nyerere alisikika akisema kuwa alikuwa mwalimu kwa kuchagua na mwanasiasa kwa bahati mbaya. aliamua kujiuzulu ualimu na kuzunguka nchini Tanganyika kuzungumza na watu wa kawaida na machifu ili kuleta muungano katika mapigano ya uhuru.

Pia alizungumza kwa niaba ya TANU katika Mkutano wa Baraza la udhamini (Trusteeship council) ya Umoja wa Mataifa (UN) huko New York. Uwezo wake wa kimaongezi na kuunganisha watu ulimwezesha kufanikisha Tanganyika kupata uhuru bila umwagaji wa damu. Ushirikiano mzuri aliouonyesha aliyekuwa gavana wa wakati huo Richard Turnbull, ulisaidia pia kuharakisha upatikanaji wa uhuru.

Nyerere aliingia katika bunge la kikoloni mwaka 1958 na kuchaguliwa kuwa waziri mkuu mwaka 1960. Mwaka 1961 Tanganyika ilipata uhuru wake na Desemba 9,1961 Nyerere alichaguliwa kuwa waziri mkuu wa Tanganyika huru na mwaka mmoja baadae Nyerere alikuwa raisi wa kwanza wa jamhuri ya Tanganyika. Nyerere alikuwa kiungo muhimu katika katika muungano wa Tanganyika na Zanzibar kutengeneza Tanzania baada ya mapinduzi ya Zanzibar mwaka 1964, yaliyomtoa madarakani sultani wa Zanzibar Jamshid bin Abdullah.

Hayati Mwalimu Nyerere mnamo Februari 5, 1977, aliongoza chama cha TANU katika tendo la kuungana na chama tawala cha Zanzibar ASP na kuanzisha chama kipya cha CCM (Chama cha Mapinduzi) akiwa mwenyekiti wake.

Nyerere aliendelea kuongoza Taifa hadi 1985 alipong,atuka na kumwachia nafasi rais wa awamu ya pili Ali Hassan Mwinyi.

Aliendelea kuongoza Chama cha CCM hadi 1990 na kuwa na makini na mfuatiliaji huku akionya katika mambo kadhaa katika siasa ya Tanzania hadi kifo chake.

baada ya kustaafu kazi ya ukuu wan chi, Nyerere alikaa muda mwingi kijijini kwake alikozaliwa Butiama akilima shamba lake la mahindi. Pamoja na haya alianzisha taasisi yenye jina lake inayojulikana kama “Mwalimu Nyerere Foundation, mwaka 1996 alionekana akiwa mpatanishi wa pande mbalimbali wa vita vya wenyewe kwa wenyewe huko Burundi.

Mwishoni mwa maisha yake Mwalimu aliishi kama mkulima wa kawaida kijijini kwake Butiama

Mwalimu alianza kujisikia vibaya mwezi Augost mwaka 1999, akaanza kupata matibabu ya kila mara baadaya alihamishiwa katika Hospitali ya Mtakatifu Thomas huko Uingereza.

Oktoba 14, 1999 aliaga dunia katika hospitali hiyo ambapo madaktari walisema kuwa alikuwa akisumbuliwa na kansa ya damu ( leukemia).

Mafanikio na kasoro

Kitendo kikubwa ambac ho hakisahahuliki ambacho Mwalimu alikifanya na dunia inakumbuka ni kuchanganya ardhi za Zanzibar na Tanganyika ambapo Muungano wa Tanganyika na Zanzibar ulizaliwa rasmi na hadi leo upo.

Kujenga umoja wa kitaifa na utamaduni wa Kiafrika pamoja na lugha ya Kiswahili, kushinda ubaguzi wa rangi, kutetea usalama wa taifa katika vitani dhidi Nduli Idi Amin Dada wa Uganda.

watu walimuita mwalimu kuwa ni mwanamapinduzi wa afrika, kiongoiz wa bara nzima kutokana na nia zake za kutaka kila Mwafrika kuwa huru na kuwa na amani.

Mwalimu pia alifanikiwa kutoa mchango kwa vyama vya ukombozi vya nchi za kusini ya Afrika kama; Zimbabwe {ZANU), Afrika Kusini (ANC na PAC), Namibia (SWAPO), Angola (MPLA) na Msumbiji (Frelimo)

Kutofanikiwa kwake
Kitu ambacho kilimuumiza mwalimu na kumfanya akose raha mara nyingi ni juu ya kutofanikiwa kwa nia yake ysa kuanzisha siasa za Kijamaa. Siasa zake za ujamaa zilishindwa baada ya mwaka 1976.

Baada ya kuona kuwa uchumi wa Tanzania hautaweza kusimama kwa siasa za kijamaa na kutoweza kuvumilia kuendesha nchi kwa siasa ambazo yeye hakuwa muumini, Nyerere kwa maamuzi yake mwenyewe aliamua kustaafu nafasi ya urais baada ya uchaguzi wa mwaka 1985 na kumwachia usukani kwa Mwinyi aliyetawala kwa siasa za uchumi wa soko huria.

Katika hali ya kukubali ukweli, Nyerere alitamka katika tafrija ya kumwaga juu ya siasa yake kiuchumi “Nimefeli. Tukubali hivyo.”

Alikosolewa pia

Kutokana na hali hiyo na kufikia yeye kukubali kushindwa Mwalimu Nyerere analaumiwa kwa siasa zake za kiujamaa kuwa zilichelewesha maendeleo ya kiuchumi wa Tanzania, Pamoja na kwamba hata leo kuna makundi ya watanzania kwa mtazamo wao yanazitamani siasa hizo.

Pia kuna makundi ya waislamu wanaomtuhumu kwa kuendesha kwa siri vita dhidi ya uislamu na upendeleo wa elimu na madaraka kwa wakristo.

Kutangazwa mwenye Heri

Kwa taratibu za Kanisa Katoliki, mchakato wa kumtangaza Mwalimu Nyerere kuwa mtakatifu ulianza mwaka 2005, na tayari kanisa hilo kwa kibali rasmi kutoka Roma makao ya Baba Mtakatifu, limeshamtangaza kuwa mwenyeheri.

Kuwa mwenyeheri ni hatua ya kwanza ya kuingia utakatifu. Wakristo wakatoliki wameanzisha sala maalumu na kufanya maombi kwa nia ya maombezi yake ili aweze kutangazwa kuwa mtakatifu.

Ibada ya kwanza ilifanyika katika kanisa kuu la Jimbo la Musoma, na kuongozwa na aliyekuwa askofu wa Jimbo hilo marehemu askofu Justine Samba.

Alikuwa mwanamichezo
Licha ya Kuwa mwalimu na mwanasiasa hususani kiongozi mkuu wan chi, pia Nyerere alikuwa mwanamichezo, aliazznisha mchezo wa Bao, akiwa Butiama alicheza bao nyumbgani kwake na majirani zake, wakati mwingine alipotembelewa na wafuasi wake wa kisiasa alikuwa akishiriki nao kucheza bao.

Kutokana na maisha yake aliyoyaishi ambayo yalijaa uvumilivu, unyenyekevu na uadilifu bado anakumbukwa na watanzania hasa wa hali ya chini hasa kutokana na sera zake za kujali utu na ubinadamu.

Ni mmoja wa viongozi wachache wanaokumbukwa kwa kutojilimbikizia mali pamoja na kutawala kwa miaka zaidi ya 24.

Taifa linamkumbuka kwa hayo na mengi ambayo aliyafanya, ameacha machapisho mengi ambayo pia yamekuwa hazina ya maarifa kwa watanzania.

Biography of Nelson Rolihlahla Mandela

Introduction

Rolihlahla Mandela was born into the Madiba clan in the village of Mvezo , Transkei, on 18 July 1918. His mother was Nonqaphi Nosekeni and his father was Nkosi Mphakanyiswa Gadla Mandela, principal counsellor to the Acting King of the Thembu people, Jongintaba Dalindyebo. In 1930, when he was 12 years old, his father died and the young Rolihlahla became a ward of Jongintaba at the Great Place in Mqhekezweni.

Hearing the elders’ stories of his ancestors’ valour during the wars of resistance, he dreamed also of making his own contribution to the freedom struggle of his people.

The narrated life and times of Nelson Mandela

He attended primary school in Qunu where his teacher, Miss Mdingane, gave him the name Nelson, in accordance with the custom of giving all schoolchildren “Christian” names.

He completed his Junior Certificate at Clarkebury Boarding Institute and went on to Healdtown, a Wesleyan secondary school of some repute, where he matriculated.

Mandela began his studies for a Bachelor of Arts degree at the University College of Fort Hare but did not complete the degree there as he was expelled for joining in a student protest.

On his return to the Great Place at Mqhekezweni the King was furious and said if he didn’t return to Fort Hare he would arrange wives for him and his cousin Justice. They ran away to Johannesburg instead, arriving there in 1941. There he worked as a mine security officer and after meeting Walter Sisulu, an estate agent, he was introduced to Lazer Sidelsky. He then did his articles through a firm of attorneys – Witkin, Eidelman and Sidelsky.

He completed his BA through the University of South Africa and went back to Fort Hare for his graduation in 1943.

Meanwhile, he began studying for an LLB at the University of the Witwatersrand. By his own admission he was a poor student and left the university in 1952 without graduating. He only started studying again through the University of London after his imprisonment in 1962 but also did not complete that degree.

In 1989, while in the last months of his imprisonment, he obtained an LLB through the University of South Africa. He graduated in absentia at a ceremony in Cape Town.

Entering politics

Mandela, while increasingly politically involved from 1942, only joined the African National Congress in 1944 when he helped to form the ANC Youth League (ANCYL).

In 1944 he married Walter Sisulu’s cousin, Evelyn Mase, a nurse. They had two sons, Madiba Thembekile "Thembi" and Makgatho, and two daughters both called Makaziwe, the first of whom died in infancy. He and his wife divorced in 1958.

Mandela rose through the ranks of the ANCYL and through its efforts, the ANC adopted a more radical mass-based policy, the Programme of Action, in 1949.

In 1952 he was chosen as the National Volunteer-in-Chief of the Defiance Campaign with Maulvi Cachalia as his deputy. This campaign of civil disobedience against six unjust laws was a joint programme between the ANC and the South African Indian Congress. He and 19 others were charged under the Suppression of Communism Act for their part in the campaign and sentenced to nine months of hard labour, suspended for two years.

A two-year diploma in law on top of his BA allowed Mandela to practise law, and in August 1952 he and Oliver Tambo established South Africa’s first black law firm, Mandela & Tambo.

At the end of 1952 he was banned for the first time. As a restricted person he was only permitted to watch in secret as the Freedom Charter was adopted in Kliptown on 26 June 1955.
The Treason Trial

Mandela was arrested in a countrywide police swoop on 5 December 1955, which led to the 1956 Treason Trial. Men and women of all races found themselves in the dock in the marathon trial that only ended when the last 28 accused, including Mandela, were acquitted on 29 March 1961.

On 21 March 1960 police killed 69 unarmed people in a protest in Sharpeville against the pass laws. This led to the country’s first state of emergency and the banning of the ANC and the Pan Africanist Congress (PAC) on 8 April. Mandela and his colleagues in the Treason Trial were among thousands detained during the state of emergency.

During the trial Mandela married a social worker, Winnie Madikizela, on 14 June 1958. They had two daughters, Zenani and Zindziswa. The couple divorced in 1996.

Days before the end of the Treason Trial, Mandela travelled to Pietermaritzburg to speak at the All-in Africa Conference, which resolved that he should write to Prime Minister Verwoerd requesting a national convention on a non-racial constitution, and to warn that should he not agree there would be a national strike against South Africa becoming a republic. After he and his colleagues were acquitted in the Treason Trial, Mandela went underground and began planning a national strike for 29, 30 and 31 March.

In the face of massive mobilisation of state security the strike was called off early. In June 1961 he was asked to lead the armed struggle and helped to establish Umkhonto weSizwe (Spear of the Nation), which launched on 16 December 1961 with a series of explosions.

On 11 January 1962, using the adopted name David Motsamayi, Mandela secretly left South Africa. He travelled around Africa and visited England to gain support for the armed struggle. He received military training in Morocco and Ethiopia and returned to South Africa in July 1962. He was arrested in a police roadblock outside Howick on 5 August while returning from KwaZulu-Natal, where he had briefed ANC President Chief Albert Luthuli about his trip.

He was charged with leaving the country without a permit and inciting workers to strike. He was convicted and sentenced to five years' imprisonment, which he began serving at the Pretoria Local Prison. On 27 May 1963 he was transferred to Robben Island and returned to Pretoria on 12 June. Within a month police raided Liliesleaf, a secret hide-out in Rivonia used by ANC and Communist Party activists, and several of his comrades were arrested.

On 9 October 1963 Mandela joined 10 others on trial for sabotage in what became known as the Rivonia Trial. While facing the death penalty his words to the court at the end of his famous "Speech from the Dock" on 20 April 1964 became immortalised:

Speech from the Dock quote by Nelson Mandela on 20 April 1964
“I have fought against white domination, and I have fought against black domination. I have cherished the ideal of a democratic and free society in which all persons live together in harmony and with equal opportunities. It is an ideal which I hope to live for and to achieve. But if needs be, it is an ideal for which I am prepared to die.”

On 11 June 1964 Mandela and seven other accused, Walter Sisulu, Ahmed Kathrada, Govan Mbeki, Raymond Mhlaba, Denis Goldberg, Elias Motsoaledi and Andrew Mlangeni, were convicted and the next day were sentenced to life imprisonment. Goldberg was sent to Pretoria Prison because he was white, while the others went to Robben Island.

466/64
One of Mandela's prisoner numbers.

Mandela’s mother died in 1968 and his eldest son, Thembi, in 1969. He was not allowed to attend their funerals.

On 31 March 1982 Mandela was transferred to Pollsmoor Prison in Cape Town with Sisulu, Mhlaba and Mlangeni. Kathrada joined them in October. When he returned to the prison in November 1985 after prostate surgery, Mandela was held alone. Justice Minister Kobie Coetsee visited him in hospital. Later Mandela initiated talks about an ultimate meeting between the apartheid government and the ANC.

On 12 August 1988 he was taken to hospital where he was diagnosed with tuberculosis. After more than three months in two hospitals he was transferred on 7 December 1988 to a house at Victor Verster Prison near Paarl where he spent his last 14 months of imprisonment. He was released from its gates on Sunday 11 February 1990, nine days after the unbanning of the ANC and the PAC and nearly four months after the release of his remaining Rivonia comrades. Throughout his imprisonment he had rejected at least three conditional offers of release.

Mandela immersed himself in official talks to end white minority rule and in 1991 was elected ANC President to replace his ailing friend, Oliver Tambo. In 1993 he and President FW de Klerk jointly won the Nobel Peace Prize and on 27 April 1994 he voted for the first time in his life.
President

On 10 May 1994 he was inaugurated as South Africa’s first democratically elected President. On his 80th birthday in 1998 he married Graça Machel, his third wife.

True to his promise, Mandela stepped down in 1999 after one term as President. He continued to work with the Nelson Mandela Children’s Fund he set up in 1995 and established the Nelson Mandela Foundation and The Mandela Rhodes Foundation.

"It is in your hands" – Mandela Day quote

In April 2007 his grandson, Mandla Mandela, was installed as head of the Mvezo Traditional Council at a ceremony at the Mvezo Great Place.

Nelson Mandela never wavered in his devotion to democracy, equality and learning. Despite terrible provocation, he never answered racism with racism. His life is an inspiration to all who are oppressed and deprived; and to all who are opposed to oppression and deprivation.

He died at his home in Johannesburg on 5 December 2013.

Unaifahamu historia ya muungano wa Tanganyika na Zanzibar? Soma hapa uelewe....

HISTORIA YA MUUNGANO WA TANGANYIKA NA ZANZIBAR
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania iliundwa mnamo tarehe 26 Aprili,
1964 kwa Muungano wa Tanganyika na Zanzibar (inayojumuisha
Visiwa vya Pemba na Unguja). Tanganyika ilikuwa ni mwendelezo wa
koloni la Ujerumani, utawala wa Waingereza kwa Mamlaka ya Umoja
wa Mataifa, Himaya ya Umoja wa Mataifa chini ya utawala wa
Uingereza na mwisho Taifa huru kuanzia mwaka 1961 ndani ya nchi
za Jumuiya ya Madola.
Jamhuri ya Tanganyika na Jamhuri ya Watu wa Zanzibar ziliingia
mkataba wa Muungano mnamo mwaka 1964 na kuanzishwa Dola ya
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania. Mkataba huu wa Muungano
ulitiwa saini na aliyekuwa Rais wa Tanganyika, Hayati Mwalimu
Julius Nyerere na aliyekuwa Rais wa Zanzibar, Hayati Sheikh Abeid
Amani Karume tarehe 22 Aprili 1964 huko Zanzibar. Mkataba huo
ulithibitishwa na Bunge la Tanganyika na Baraza la Mapinduzi hapo
tarehe 26 Aprili, 1964 na mnamo tarehe 27 Aprili, 1964, viongozi wa
nchi zote mbili walikutana katika ukumbi wa Karimjee Jijini Dar es
Salaam na kubadilishana Hati za Muungano. Sheria za Muungano
zilitoa tamko la Jamhuri ya Muungano katika Ibara ya 4 kwamba:
“Jamhuri ya Tanganyika na Jamhuri ya Watu wa Zanzibar zitalazimika,
baada ya kuungana na siku zote baada ya kuungana, kuunganishwa
kuwa Dola ya Jamhuri kwa jina la Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika
na Zanzibar’ (Ibara ya 4 Sheria za Muungano)

Jina hili la “Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar”
lilibadilishwa baadae mnamo tarehe 28 Oktoba, 1964 na kuwa
Jamhuri ya Muungano wa Tanzania kwa kupitia Sheria ya Jamhuri ya
Muungano, Sheria namba 61 ya mwaka 1964.
Watanganyika kama ilivyokuwa kwa wananchi wa nchi nyingine za
kiafrika, hawakukubaliana hata kidogo na utawala wa kikoloni. Tangu
mwanzo waliwapinga na kupigana na wavamizi wa kikoloni, upinzani
mkubwa ukionyeshwa na Wasambaa wakiongozwa na Kimweri dhidi
ya Wajerumani, Wahehe wakiongozwa na Mkwawa kupigana
vichungu na virefu dhidi ya Wajerumani na wakati wa vita vya Maji
Maji chini ya uongozi wa Kinjekitile, Mputa na Kibasila.
Kukosekana kwa umoja kati ya wapigania uhuru hawa wa mwanzo
na uimara wa majeshi ya wakoloni na silaha bora za moto
kulidhoofisha mapambano haya ya uhuru na kusababisha hasara
kubwa na kupoteza maisha ya watu.
Kama ilivyokuwa kwenye makoloni mengi ya Kiafrika, hisia za Utaifa
ziliendelea kuimarika katika Tanganyika baada ya mwaka 1945.
Alama za utaifa zilishaanza kuonekana punde baada ya vita kuu ya
kwanza ya dunia kwa kuanzishwa kwa vyama mbalimbali vya
Waafrika kwa upande wa Tanganyika na Zanzibar. Kwa upande wa
Tanganyika, African Association ilianzishwa mwaka 1929 kama
kikundi cha mijadala baina ya wasomi na ilipofika mwaka 1948 chama hiki kikawa Tanganyika African Association (TAA). Baada ya Vita ya Pili ya Dunia, wanachama wa Tanganyika African Association(TAA) waliendeleza wimbi la utaifa. Mwaka 1953 chini ya uongozi waMwalimu Nyerere, TAA ilitambuliwa kama chama cha siasa na
kuelekea moja kwa moja kuanzishwa kwa TANU mwaka 1954iliyotumika kama chombo cha kisiasa cha watu katika kutoa vilio vyaovya kudai uhuru. Kuanzishwa kwa TANU mwaka 1954, ulikuwa ndio
mwanzo wa mbio za kupigania uhuru. Baada ya miaka saba yamapambano ya kisiasa, Tanganyika ilikuwa huru chini ya chama chaTANU,kilichoimarishwa na vyama vya wafanyakazi na vya ushirika.
Kwa upande wa Zanzibar, chimbuko la Jumuiya ya Waafrika ilikuwani vilabu vya mpira wa miguu vilivyoanzishwa mwanzoni mwa miakaya 1930. Ilipofika mwaka 1934, Jumuiya ya Waafrika ilianzishwarasmi na kupewa jina la African Association (AA). Baada ya vita ya
pili ya dunia kama ilivyokuwa katika sehemu nyingine za dunia,kulikumbwa na uhaba mkubwa wa chakula, ubaguzi na mgawanyiko
baina ya jamii. Kutokana na matatizo hayo ya ubaguzi, kulianzishwa
Jumuiya ya Washirazi (Shirazi Association) katika Visiwa vya Unguja
na Pemba lengo likiwa ni kudai kupatiwa haki mbalimbali za kijamii
na kulinda utambulisho wao. Kuundwa kwa chama cha ZNP
(Zanzibar Nationalist Party) mwaka 1957, kulifanya viongozi wa
Jumuiya ya Waafrika (African Association) na wale wa Shirazi
Association waone umuhimu wa kushirikiana. Waligundua kuwa
Serikali ya kikoloni na chama cha ZNP walishirikiana kuendeleza
dhuluma dhidi ya Waafrika. Viongozi hao waliona ulazima wa
kuungana kuwa kitu kimoja kupigania uhuru. Hivyo, katika kutekeleza
azma hiyo, Viongozi wa Jumuiya hizo walikutana na kukubaliana
kuunganisha Shirazi Association na African Association mwaka 1957
na kuunda chama kilichoitwa Afro- Shirazi Union ambacho baadae
kiliitwa Afro-Shirazi Party chini ya uongozi wa Sheikh Abeid Amani
Karume. Mwalimu Nyerere alishiriki katika mkutano huu. Ilikuwa
tarehe 05 Desemba, 1957 hapo mtaa wa Mwembekisonge Unguja.
Kati ya mwaka 1957 mara tu baada ya uchaguzi mkuu wa kwanza na
mwishoni mwa mwaka 1963, kabla ya mapinduzi ya mwaka 1964,
Zanzibar ilitawaliwa na vuguvugu na mivutano mikali ya kisiasa.
Mapambano haya ya kisiasa yalikuwa kati ya Chama cha Afro-Shirazi
kilichoungwa mkono na Waafrika na kile cha Zanzibar Nationalist
Party kilichoungwa mkono na Wakoloni, Sultani pamoja na jamii ya
Waarabu. Chama cha ZNP baada ya kushindwa uchaguzi, kilianzisha
kampeni za kushawishi wenye mashamba na mabepari wengine
wenye kumiliki njia kuu za uchumi, kuwafukuza kazi au kutowaajiri
wafuasi wa ASP. Halikadhalika, Chama cha ZNP kiliwatafutia kazi na
kuwabakisha mashambani Waafrika wote waliokubali kukiunga
mkono. Wakati wa mvutano huo wa kisiasa kati ya ASP na ZNP
ikipamba moto, kulijitokeza tofauti miongoni mwa viongozi wa ASP.
Tofauti hizo zilichangiwa na uroho wa madaraka, ubinafsi na
kutokuwa na msimamo imara miongoni mwa baadhi ya viongozi wa
chama hicho. Halikadhalika Serikali ya Sultani nayo ilichochea
migogoro hiyo ili ijinufaishe kisiasa. Migogoro hiyo ilipelekea kujitoa
kwa baadhi ya Viongozi wa ASP ambao walifanya mkutano na
baadhi ya wanasiasa mashuhuri wa ASP huko Pemba Novemba,
1959 na kukubaliana kuanzisha Chama kipya cha siasa cha Zanzibar
and Pemba People’s Party (ZPPP) na Sheikh Muhammed Shamte
kuwa Mwenyekiti. Wakati vyama vya ASP, ZNP na ZPPP vikiwa
katika malumbano makali ya kisiasa, Serikali ya Kikoloni ilifanya matayarisho ya uchaguzi wa pili. Uchaguzi ulifanyika tarehe 16
Januari, 1961 na siku moja kabla ya uchaguzi huo Serikali ilitangaza
kuwa chama kitakachoshinda kitaunda Serikali na Wizara zote
zitakuwa chini yake. Katika uchaguzi huo ASP ilishinda kwa kupata
viti 10, ZNP kilipata viti 9 na chama cha ZPPP kilipata viti 3. Kutokana
na kuenea kwa chuki za kisiasa miongoni mwa Wazanzibari, Vyama
vikuu vya kisiasa vilifikia muafaka wa kumaliza hali hiyo. Hatahivyo,
ASP haikufikisha zaidi ya nusu ya kura na hivyo haikuweza kuunda
Serikali. Hivyo njia pekee iliyobakia ilikuwa ni kuishauri ZPPP
ichanganye viti vyake na chama kimoja kati ya ASP na ZNP. ZPPP
na ZNP viliungana. Hatahivyo, iliamuliwa kuwa iundwe Serikali ya
muda na kusubiri uchaguzi mwingine uliopangwa kufanyika mwezi
Juni, 1961. Waingereza walitoa uhuru kwa Serikali ya Mseto ya ZNP/
ZPPP ya Waziri Mkuu Muhammed Shamte. Chini ya ushauri wa
Waingereza, Shamte aliwatenga ndani ya Serikali yake baadhi ya
viongozi wa ZNP wenye msimamo wa Kikomunisti wakiongozwa na
Abdulrahaman Babu, na hivyo kutokea kutofautiana kwa baadhi ya
viongozi wa ZNP na Serikali ya ZNP/ZPPP. Baada ya kutengwa na
Serikali hiyo walijitoa ZNP na kuanzisha Chama cha Umma. Chama
hicho kilivunjwa mara tu baada ya Mapinduzi ya mwaka 1964 na
hapo viongozi na wafuasi wake walijiunga na Serikali ya ASP chini ya
uongozi wa Abeid Karume.
Zanzibar ilikuwa na wakati mgumu katika kupigania uhuru.
Waingereza walijikita zaidi kwa madhumuni ya kibiashara na kwa nia
ya kukomesha biashara ya utumwa. Hii ilikuwa ni kwasababu,
walitaka nguvukazi rahisi ambayo ilikuwa inapotea kwa kufanywa watumwa kwa uzalishaji wa malighafi kwa ajili ya viwanda vyao
Ulaya, halikadhalika kutokana na Mapinduzi ya Viwanda Ulaya
yalisababisha Waingereza kuja kutafuta soko kwa ajili ya bidhaa zao.
Waingereza walifikia makubaliano na Sultani mwaka 1822 ili
kukomesha biashara ya utumwa, lakini ilichukua zaidi ya miaka 50
hadi utumwa kutokomezwa. Makubaliano ya Waingereza na
Wajerumani ya mwaka 1890 yalifanya Zanzibar kuwa koloni la
Waingereza ambao walimshirikisha Sultani katika utawala wao.
Waingereza waliainzisha ubaguzi wa rangi Zanzibar kwa Wazungu
na Waarabu kupendelewa kuwa tabaka la juu na Waafrika la chini.
Waingereza walifanya Zanzibar kuwa ni koloni la Waarabu na
ilipofika Desemba 1963, Sultani alipewa mamlaka kamili ya kutawala
Zanzibar. Tarehe 12 Januari 1964, aliyekuwa Sultani wa Zanzibar,
Jamshid bin Abdulla, aling’olewa madarakani katika Mapinduzi
yaliyokuwa yameandaliwa kwa usiri, ustadi na ujasiri mkubwa wa
Wanamapinduzi wa Afro-Shirazi Party (ASP) na Jamhuri
ikatangazwa.
Muundo wa Muungano wa Tanzania kama ulivyoelezwa katika Katiba
ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, una vyombo viwili vyenye
mamlaka ya utendaji ambavyo ni Serikali ya Jamhuri ya Muungano
na Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar, Vyombo viwili vyenye mamlaka
ya kutekeleza utoaji haki ambavyo ni Mahakama ya Jamhuri ya
Muungano na Mahakama ya Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar; na
vyombo viwili vyenye mamlaka ya kutunga sheria na kusimamia
utekelezaji wa shughuli za umma ambavyo ni Bunge na Baraza la
Wawakilishi. Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania inashughulikia mambo yote ya Muungano kama yalivyoainishwa
katika Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka 1977
na yasiyo ya Muungano kwa upande wa Tanzania Bara na Serikali ya
Mapinduzi ya Zanzibar inayoshughulikia mambo yote yasiyo ya
Muungano kwa upande wa Tanzania Zanzibar.
Muungano wa Tanzania ni tukio la nadharia iliyotafsiriwa katika
vitendo, kwani kuunganisha Tanganyika na Zanzibar ilikuwa ni hatua
ya watu walio wakweli. Ni ushahidi unaojitosheleza kuwa wananchi
wa Tanganyika na wa Zanzibar wakiongozwa na viongozi wao wa
mapambano ya kudai uhuru, walitoa kauli zilizokuwa zikimaanisha
walichofikiri na kuazimia na wala siyo kwa sababu ya kusombwa na
jazba za kisiasa.

SABABU ZA KUWEPO KWA MUUNGANO

Muungano wa Tanganyika na Zanzibar umekuwepo kutokana na
sababu zifuatazo:-

1. Kuwepo kwa mahusiano ya karibu kihistoria baina ya
Tanganyika na Zanzibar katika nyanja mbalimbali kama vile
udugu wa damu, biashara, utamaduni, lugha na mahusiano ya
karibu kisiasa hususan baina ya TANU na ASP.

2. Moyo wa kuwa na Muungano wa Afrika hususan kwa kuanzia
na Shirikisho la Afrika Mashariki. Hata kabla ya uhuru wa
Tanganyika, Mwalimu Nyerere pamoja na viongozi wengine waliokuwa wakipigania utaifa katika ukanda wa Afrika Mashariki
walikuwa na matarajio ya kuwa na Muungano wa Afrika.
Mwalimu Nyerere binafsi alipendelea uwepo Muungano wa
Afrika kwa kuanzia na Mashirikisho ya kikanda. Baada ya
kushauriana na viongozi mbalimbali wa iliyokuwa Jumuiya ya
Wapigania Uhuru wa Afrika Mashariki na Kati (Pan- African
Freedom Movement for East and Central Africa - PAFMECA)
Mwalimu Nyerere alitoa tamko wakati wa mkutano wa nchi huru
za Afrika uliofanyika Addis Ababa mwaka 1960 kwamba;
“Wengi wetu tunakubaliana bila kikwazo kwamba Shirikisho laAfrika Mashariki litakuwa ni jambo zuri. Tumesema na ni kwelikwamba mipaka inayotenganisha nchi zetu imewekwa namabeberu na sio sisi wenyewe na kwamba tusikubali itumike dhidiya umoja wetu…lazima tuzisumbue ofisi za wakoloni kwa nia si ya
kudai uhuru wa Tanganyika, kisha Kenya, na Uganda halafuZanzibar lakini kwa nia ya kutaka uhuru wa Afrika Mashariki kamaMuungano mmoja wa Kisiasa”.(imeripotiwa kwenye gazeti laTanganyika Standard, Novemba 1964)Mapinduzi ya Zanzibar mnamo mwezi Januari, 1964 yalifanyikawakati Mwalimu Nyerere akiwa ameshachoshwa na kukatishwa
tamaa na mazungumzo ya Shirikisho la Afrika Mashariki.Mapinduzi haya yaliiweka madarakani Serikali ya chama chaASP kilichokuwa na mahusiano ya karibu na TANU kwaupande wa Tanganyika. Kwa uhakika zaidi, upo mchanganyiko wa sababu mbalimbali
za Muungano huu kama vile historia za nchi hizi mbili, ukaribu wa nchi hizi mbili, muingiliano wa kijamii, ushirikiano wa
kibiashara, ushirikiano madhubuti na wa muda mrefu wa kisiasa
baina ya TANU na ASP, ushirikiano na urafiki wa muda mrefu
kati ya watu, viongozi, na wakati wa harakati za utaifa
uliopelekea uhuru wa nchi hizo mbili, sababu za kiusalama n.k.

HATI YA MAKUBALIANO YA MUUNGANO

Msingi wa Katiba ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania ya mwaka
1977 na Katiba ya Zanzibar ya mwaka 1984 ni Hati za Muungano za
mwaka 1964. Hati za Muungano zilitiwa saini na waasisi wa
Muungano tarehe 22 Aprili, 1964, na hapo Tanganyika na Zanzibar
kuwa dola moja, ya Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na
Zanzibar. Mapatano ya Muungano yaliunganisha mataifa mawili
yaani Jamhuri ya Tanganyika na Jamhuri ya watu wa Zanzibar na
kuweka Taifa moja la Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na
Zanzibar kwa misingi ya Katiba na misingi inayotambulika Kimataifa.
Jina la Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na Zanzibar
lilibadilishwa baadae na kuwa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Baada ya Muungano, Mwalimu J. K. Nyerere alikuwa Rais wa
kwanza na Sheikh Abeid Amani Karume, alikuwa Makamu wa Rais
wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania.
Tarehe 26 Aprili, 1964 Bunge la Tanganyika lilipitisha Sheria za
Muungano. Halikadhalika Sheria hizi zilithibitishwa na Baraza la
Mapinduzi Zanzibar. Sheria hizi za Muungano zilithibitisha Hati za
Muungano, zilitaja Rais na Makamu wa Rais, zilitaja Muundo wa
Muungano na Katiba ya Muungano. Mnamo tarehe 27 Aprili 1964 waasisi wa Muungano walibadilishana Hati za Muungano na
wajumbe saba (7) wa Baraza la Mapinduzi waliapishwa kuwa
Wabunge wa Bunge la Jamhuri ya Muungano wa Tanganyika na
Zanzibar ambao ni: Sheikh Abeid Amani Karume, Bw. Kassim Abdala
Hanga, Bw. Abdulrahaman Mohamed Babu, Sheikh Hassan Nassor
Moyo, Sheikh Aboud Jumbe, Sheikh Hasnu Makame na Sheikh Idris
Abdul Wakil. Wote hawa walifanya Mawaziri wa Serikali ya
Muungano. Kati ya Viongozi hawa wawili wako hai hadi sasa. Nao ni
Aboud Jumbe na Hassan Nassor Moyo.
Kabla ya siku ya Muungano, kulikuwa na Katiba mbili; Katiba ya
Tanganyika ya mwaka 1962 na upande wa Zanzibar kulikuwa na
Amri za Katiba (Constitution decrees). Katiba ya Tanganyika baada
ya kufanyiwa marekebisho iliendelea kutumika kama Katiba ya
Muungano wakati ule wa mpito, kuanzia tulipoungana hadi
ilipopitishwa Katiba ya Muungano kwa mujibu wa Makubaliano ya
Muungano na Sheria za Muungano. Aidha, marekebisho hayo
yalimtaja Rais wa Zanzibar kuwa ni Makamu wa kwanza wa Rais,
akiwa ni msaidizi wa Rais kwa masuala yote ya kiutawala kwa
upande wa Zanzibar, na Waziri Mkuu kuwa ni Makamu wa Pili wa
Rais ambaye atamsaidia Rais kwa masuala yahusuyo upande wa
Tanganyika na kiongozi wa shughuli za Serikali Bungeni.
Katiba ya muda ya mwaka 1965 ya Jamhuri ya Muungano wa
Tanzania iliainisha mambo kumi na moja (11) ambayo yalikubalika
kuwa ni ya Muungano chini ya usimamizi wa Serikali ya Muungano.
Mambo hayo ni:-

• Katiba na Serikali ya Muungano
• Mambo ya Nchi za Nje
• Ulinzi
• Polisi
• Mamlaka juu ya mambo yanohusika na hali ya hatari
• Uraia
• Uhamiaji
• Mikopo na Biashara ya Nchi za Nje
• Utumishi katka Serikali ya Jamhuri ya Muungano
• Kodi ya Mapato inayolipwa na watu binafsi na mashirika,
ushuru wa forodha na ushuru wa bidhaa zinazotengenezwa
nchini Tanzania unaosimamiwa na Idara ya Forodha.
• Bandari mambo yanayohusika na usafiri wa anga, posta na
simu.
Katiba ya muda ya mwaka 1965 ilianiainisha utawala wa Serikali ya
mfumo wa chama kimoja, TANU kwa Bara na ASP kwa Zanzibar.
Katiba hii, ilizingatia misingi ya Makubaliano ya Muungano ya mwaka
1964 na Sheria za Muungano wa Tanganyika na Zanzibar. Katiba ya
muda ya mwaka 1965 iliainisha Serikali mbili, Uwakilishi wa Zanzibar
katika Bunge la Muungano na uongozi wa Serikali ya Zanzibar.
Serikali ya Muungano ikiwa na mamlaka juu ya mambo yote ya
Muungano na mambo yote yasiyo ya Muungano kwa upande wa
Tanganyika. Serikali ya Mapinduzi ya Zanzibar ikiwa na mamlaka juu
ya mambo yote yasiyo ya Muungano yahusuyo Zanzibar.

KUONGEZEKA KWA MAMBO YA MUUNGANO

Mambo ya Muungano yaliongezeka kutoka kumi na moja (11) hadi
ishirini na mbili (22) kutokana na mahitaji ya ndani ya wananchi
yaliyolenga kuunganika kwa mambo mengi zaidi pamoja na
mabadiliko yaliyokuwa yanaendelea kutokea ulimwenguni baada ya
Muungano.
Mwaka 1965, jambo la kumi na mbili linalohusu Mambo yote
yanayohusika na sarafu na fedha kwa ajili ya malipo yoyote halali
(pamoja na noti); mabenki (pamoja na mabenki ya kuweka akiba) na
shughuli zote za mabenki; fedha za kigeni na usimamizi juu ya
mambo yanayohusika na fedha za kigeni liliongezeka chini ya Katiba
ya muda ya mwaka 1965. Sababu kubwa ilikuwa ni kuwa na sarafu
ya pamoja ya Tanzania baada ya Muungano, na kurahisisha
usimamizi wa fedha za kigeni na mabenki katika Jamhuri ya
Muungano wa Tanzania.
Aidha, kufuatia kuundwa kwa Jumuiya ya Afrika Mashariki mwaka
1967, mambo matatu ya Muungano yaliongezwa, ambayo ni; Leseni
za viwanda na takwimu; elimu ya juu; na usafiri na usafirishaji wa
anga.
Mwaka 1968, mambo ya maliasili ya mafuta, pamoja na mafuta
yasiyochujwa ya motokaa na ama ya petrol na aina nyinginezo za
mafuta au bidhaa na gesi asilia yaliongezwa kwenye orodha ya
mambo ya Muungano.
Aidha mambo ya Muungano yaliendelea kuongezeka hadi kufikia 21
kufuatia kuvunjika kwa iliyokuwa Jumuiya ya Afrika Mashariki mwaka
1977. Mambo yote yaliyokuwa ya upande wa Tanganyika na
Zanzibar yaliyokuwa yakisimamiwa na Jumuiya ya Afrika Mashariki,
yalikabidhiwa kwa Serikali ya Muungano.
Mwaka 1992 kufuatia mabadiliko ya mfumo wa siasa nchini suala la
ishirini na mbili la uandikishaji wa vyama vya siasa na mambo
mengine yanayohusiana navyo liliongezwa kwenye orodha ya
mambo ya Muungano.

HISTORIA YA JIJI LA DAR ES SALAAM

Jiji la Dar es Salaam lilianza kama Kijiji kidogo cha wavuvi kilichojulikana kama Mzizima. Kijiji hiki kilianzishwa na Wabalawa ambao walichanganyika na Wazaramo kuelekea kwenye maeneo ya Bara la Afrika Mashariki na ambazo zilijulikana kama ‘Caravan Routes’. Ujenzi wa Makao ya Sultani pamoja na bandari ulianza rasmi mwaka 1865 katika eneo la kijiji cha Mzizima. Ujenzi huo ulikamilika mwaka 1866 na Sultani Majid bin Said kuhamia Dar es Salaam mwaka huo.

Mara baada ya Sultani Majid bin Said kuhamia Dar es Salaam mji ulianza kupanuka na uchumi wake kukua kwa kasi kubwa japo kwa kipindi kifupi ambapo Sultani Majid bin Said alifariki mwaka 1870. Kifo cha Sultani huyo kilisababisha kudidimia kwa maendeleo ya mji wa Dar es Salaam. Hali hiyo ilianza tena kubadilika mwaka 1884 kufuatia kuanzishwa kwa koloni la Wajerumani la Afrika Mashariki. Mwaka 1891

Serikali ya kikoloni ya Kijerumani iliamua kuhamisha makao makuu ya utawala wake katika Afrika Mashariki kutoka Bagamoyo na kuyaweka Dar es Salaam. Hata hivyo, baada ya Wajerumani kushindwa na Waingereza katika Vita Kuu ya Kwanza ya Dunia mwaka 1916, Mji wa Dar es Salaam uliendelea kuwa makao makuu ya utawala wa koloni la Waingereza nchini Tanganyika hadi ilipojipatia uhuru wake mwaka 1961. Dar es Salaam iliendelea kuwa makao makuu ya Tanganyika huru na hatimaye kuwa makao makuu ya Serikali ya Jamhuri ya Muungano wa Tanzania hadi mwaka 1972 wakati Serikali ilipoamua kuhamishia makao yake makuu mjini Dodoma. Jiji la Dar es Salaam liliendelea kubaki kuwa maarufu kwa kuwa Jiji kuu na kitovu cha biashara nchini Tanzania.

Hadhi ya Mji, Manispaa na Jiji

Mji wa Dar es Salaam ulitangazwa kuwa Mji wenye Serikali yake ya Mitaa mwaka 1920. Hadhi ya Mji wa Dar es Salaam ilipandishwa kuwa ya Manispaa mwaka 1949 nabaadaye kutunukiwa hadhi ya Jiji na Malkia wa Himaya ya Uingereza tarehe 10 Desemba 1961 mara baada ya Tanganyika kupata uhuru wake. Kuanzia kipindi hicho, Jiji la Dar es Salaam lilikuwa likiongozwa na Halmashauri ya Jiji hadi mwaka 1972 wakati ambapo Serikali ilivunja Serikali zote za Mitaa nchini ili kutekeleza mfumo wa madaraka Mikoni. Mamlaka za Miji zilirejeshewa madaraka mwaka 1978 ambapo Halmashauri ya Jiji la Dar es Salaam lilianza kufanya kazi tena.

Serikali za Mitaa

Kabla ya Ukoloni walitawala Machifu na Wazee wa mila. Wakati wa Utawala wa Wajerumani (1884-1917) utawala wa kikoloni ulikuwa wa moja kwa moja zaidi maeneo ya mijini “Direct rule”. Katika kipindi cha utawala wa Waingereza (1917-1961) katika mwaka 1926 kulikuwa na utawala wa kikabila. Sheria ya Serikali za Mitaa zilianza mwaka 1953 na Sheria ya Miji mwaka 1946. Baada ya mwaka 1961 uliondolewa Utawala wa Machifu na kuanza Mfumo wa pamoja wa Serikali za Mitaa. Mwaka 1972 Serikali za Mitaa ziliondolewa na kuanza Utawala Mijini na mwaka 1982 Sheria ya Serikali za Mitaa zilirejeshwa tena. Mwaka 1984 ulirejeshwa mfumo wa Serikali za Mitaa na kudumu hadi mwaka 1995. Mpango wa uboreshaji wa Serikali za Mitaa kuzifanya ziwe na uwezo wa utendaji, uwazi na uwajibikaji ulianzishwa mwaka 1996 uliojulikana kama “Local Government Reform Programme”.

Mkoa wa Dar es Salaam wenye eneo na km za mraba 1,800 ulianzishwa kutoka Mkoa wa Pwani mwaka 1973 ukiwa na Wilaya 3 za Ilala, Kinondoni na Temeke. Mamlaka za Serikali za Mitaa za Mkoa wa Dar es Salaam zilizopo sasa zilianzishwa mwaka 2000 baada ya kuvunjwa kwa Tume ya Jiji iliyokuwepo kufuatia kuvunjwa kwa Serikali za Mitaa mwaka 1996 kulikoendelea hadi mwishoni mwa mwaka 1999.

IFAHAMU MWANZA NA ASILI YAKE

Historia ya mkoa wa Mwanza ilianza wakati ukiwa chini ya tawala za kitemi za wasukuma, wazinza, walongo, wakara na wakerewe kabla ya ukoloni.  Wajerumani walipotawala Tanganyika eneo la Mwanza likawa mojawapo ya wilaya katika himaya ya utawala wa Kijerumani.

Utawala wa kikoloni wa Mwingereza ulipokabidhiwa uangalizi wa Koloni la Afrika Mashariki baada ya vita kuu ya Dunia, ulianzisha utawala wa majimbo yaani Provinces. Tanganyika ilikuwa na majimbo ya kiutawala manane (8)  na mojawapo likiwa ni Lake Province.

Lake Province liliundwa kwa kujumuisha maeneo ya wilaya za Mwanza, Biharamulo, Bukoba, Maswa, shinyanga, Musoma na Kwimba. Baadaye Lake Province liligawanywa na kuunda majimbo mawili la Lake Province (Sukuma Land) na Western Province). Utawala wa Mwingereza ulimalizika na Tanganyika kupata uhuru mwaka 1961.

Baada ya uhuru Mwanza iliendelea kuwa sehemu ya Jimbo la Lake Province chini ya mtawala wake kwanza wa jimbo (Provincial Commissioner) aliyeitwa Provincial Commissioner Bw. Walden, ambaye alikabidhi madaraka kwa Richard Wambura.

Mkoa wa Mwanza ulianzishwa rasmi mwaka 1963 ukiwa na wilaya nne za Ukerewe, Geita, Mwanza na Kwimba. Mwaka 1972 baada ya sera ya madaraka mikoani wilaya zaidi zilianzishwa kwa kuanza na Magu mwaka 1974. Wilaya ya Sengerema ilianzishwa mwaka 1975 ambapo awali ilikuwa ni tarafa mojawapo ya wilaya ya Geita.

Misungwi ilianzishwa mwaka 1995 ambapo awali ilikuwa ni eneo la tarafa za wilaya ya Kwimba, Ilemela na Nyamagana zilianzishwa mwaka 2002 ambazo zilikuwa zinaunda wilaya ya Mwanza. Mwaka 2010 mikoa mipya ya Geita na Simiyu ilitangazwa kuanzishwa. Wilaya mpya pia za Busega na Nyanghwale nazo zilitangazwa kuanzishwa 2010 na utekelezaji wake utaanza rasmi wakati wowote katika mwaka wa fedha 2011/12.

Mkoa wa Mwanza ni kati ya mikoa 30 ya Tanzania.Mipaka ya Mkoa, Mkoa wa Mwanza unapakana  na Geita upande wa magharibi, Shinyanga na Simiyu upande wa kusini na Mara upande wa mashariki. Ziwa la Viktoria Nyanza liko kaskazini.

Idadi ya watu, kabla ya kumegwa na kuzaa mkoa mpya wa Geita, mkoa wa Mwanza ulikuwa na wakazi 2,942,148 (sensa ya mwaka 2002) katika wilaya 8 ukiwa na eneo la 19,592 km2. Wilaya ndizo Ukerewe, Magu, Sengerema, Geita, Misungwi, Kwimba, Nyamaganga na Ilemela. Jiji la Mwanza lina ndani yake wilaya za Nyamagana na Ilemela.

Majimbo ya bunge
Wakati wa uchaguzi mkuu wa Tanzania mwaka 2015 mkoa huu ulikuwa na majimbo ya uchaguzi yafuatayo:

Buchosa : mbunge ni Dk. Charles Tizeba (CCM)

Ilemela : mbunge ni Angelina Mabula (CCM)
Kwimba : mbunge ni Mansoor Hirani (CCM)
Magu : mbunge ni Kiswaga Boniventura (CCM)
Misungwi : mbunge ni Charles Kitwanga (CCM)
Nyamagana : mbunge ni Stanslaus Mabula (CCM)
Sengerema : mbunge ni William Ngeleja (CCM)
Sumve : mbunge ni Richard Mganga Ndassa (CCM)
Ukerewe : mbunge ni Joseph Mkundi (Chadema)

Makao makuu ya mkoa yapo Mwanza mjini.

Makabila ya Mkoa wa Mwanza
Makabila makubwa katika Mwanza ni Wasukuma kwa wilya za Sengerema, Magu, Kwimba, Misungwi na Ilemela ili hali Wilaya ya Nyamagana wanaishi makabila tofauti tofauti na wilya ya Ukerewe hupatikana Wakerewe na na Wakara.